معادله حسابداری به عنوان یکی از اصول حسابداری شناخته شده است و به کمک آن، می توانید تغییرات در دارایی ها، بدهی ها و حقوق صاحبان سهام را محاسبه کنید. برای استفاده از معادله حسابداری به طور کامل و دقیق، لازم است تمامی معاملات مالی و عملیات شرکت به صورت دقیق و دوره ای ثبت شوند تا اطلاعات مورد نیاز برای محاسبه دارایی ها، بدهی ها و حقوق صاحبان سهام در دسترس باشد.
معادله حسابداری یک مفهوم بنیادی در حسابداری است که بیان می کند مجموع کل دارایی های یک شرکت برابر است با مجموع بدهی ها و حقوق صاحبان سهام آن شرکت. این رابطه ساده بین دارایی ها، بدهی ها و حقوق صاحبان سهام، اساس سیستم حسابداری دوطرفه را تشکیل می دهد که از مهمترین اصول حسابداری هستند. معادله حسابداری تضمین می کند که ترازنامه شرکت همواره در تعادل باقی بماند. به این معنا که هر ثبت حسابداری در سمت بدهکار، یک ثبت یا پوشش متناظر در سمت بستانکار دارد. معادله حسابداری همچنین با نام های معادله پایه حسابداری یا معادله ترازنامه شناخته می شود.
ارزش ویژه یک شرکت زمانی افزایش می یابد که دارایی های آن افزایش یابد یا برعکس این مورد اتفاق بیفتد. همانطور که میدانید معادله حسابداری رابطه بین بخش های اصلی ترازنامه را نشان می دهد. از آنجایی که اضافه شدن بدهی های شرکت باعث کاهش حقوق صاحبان سهام می شود. از سویی دیگر کاهش بدهی ها مانند پرداخت بدهی باعث افزایش حقوق صاحبان سهام می شود. در دنیای امروز این مفاهیم حسابداری برای روش های جدید حسابداری مدرن ضروری هستند.
برای تبیین فرمول معادله ابتدا نیاز است با مفهوم دارایی آشنا شویم. این مفاهیم محدود به استفاده در فرمول حسابداری نیستند و در نرم افزار حسابداری نیز نقش خود را ایفا میکنند. در حسابداری به انواع منابع اقتصادی که در مالکیت یک شرکت است دارایی گفته می شود. این دارایی ها ممکن است مشهود باشند مانند وجه نقد، کالا، زمین و املاک و ماشین آلات و یا نامشهود باشند مانند مطالبات، سرقفلی و حق الامتیاز. هر آن چه در مالکیت یک سازمان است از منبعی تامین شده است.
این منبع یا سرمایه صاحبان و سهامداران سازمان است (که سرمایه یا حقوق مالکانه نیز نامیده می شوند) و یا وام و اعتبار از اشخاص و شرکت های دیگر (که بدهی نامیده می شوند و در واقع تعهدات یک سازمان هستند). معادله حسابداری رابطه مستقیمی را بین میزان دارایی ها و منابع تأمین آن ها بیان می کند. در حقیقت دارایی ها (Assets)، بدهی ها (Liabilities) و سرمایه ها (Capitals) عناصر معادله حسابداری هستند و رابطه ای که بین آن ها برقرار است به شرح زیر است:
دارایی = حقوق مالکانه + بدهی
اولین قسمت معادله حسابداری دارایی ها است. دارایی ها چیزهایی با ارزش هستند که متعلق به یک کسب و کارند و می تواند در حال حاضر یا در آینده برای کسب و کار مفید باشد. دارایی ها معمولا از موارد زیر تشکیل می شوند:
وجه نقد، معادل های نقدی یا دارایی های نقدی که ممکن است شامل اسناد خزانه و گواهی سپرده باشد.
حساب های دریافتنی، مبالغی را که مشتریان برای فروش محصولات به شرکت بدهکار هستند را فهرست می کند، بنابراین موجودی نیز یک دارایی محسوب می شود.
عمده ترین و اغلب بزرگترین دارایی با ارزش اکثر شرکت ها ماشین آلات، ساختمان ها و اموال آن شرکت است. این ها دارایی ثابت هستند که معمولاً برای چندین سال نگهداری می شوند.
قسمت دوم معادله حسابداری بدهی ها است. بدهی ها در حسابداری تعهداتی هستند که یک موسسه نسبت به اشخاص و مؤسسات حسابداری دیگر دارد و ناشی از معاملات و رویدادهای گذشته می باشند و باید با پرداخت وجه نقد و یا تحویل موجودی کالا یا ارائه خدمات یا انتقال سایر اقلام دارایی ها که ارزش پولی دارند، تسویه گردند. به عبارتی کلیه تعهداتی که یک شرکت یا مؤسسه در قبال اشخاص مختلف بر عهده دارد، به عنوان بدهی شناخته و ثبت می شوند. اعدادی که در ترازنامه جهت محاسبه توازن عملیات یک شرکت وارد می شوند، باید در پایان محاسبات حاصل عملیات تراز بودن دو طرف بدهکار و بستانکار را نشان دهند. بدهی ها ماهیت بستانکار دارند؛ با افزایش بستانکار و با کاهش بدهکار می شوند. بدهی ها شامل تمامی بدهی های شرکت مانند وام ها، سود بلند مدت، پرداخت نشده ها، اجاره و غیره هستند.
بدهی ها معمولا شامل موارد زیر است:
قسمت سوم معادله حسابداری حقوق صاحبان سهام است. درآمدی که سهامدار شرکت می تواند پس از پرداخت بدهی ادعا کند حقوق صاحبان سهام است. بخش حقوق صاحبان سهام معادله، پیچیده تر از مبلغی است که سرمایه گذاران به شرکت پرداخت می کنند. حقوق صاحبان سهام در واقع سرمایه گذاری اولیه آن ها به اضافه هر گونه سود بعدی، منهای زیان های بعدی، منهای هر گونه سود سهام یا سایر برداشت هایی است که به سرمایه گذاران پرداخت می شود.
معادله حسابداری رابطه بین سه مولفه ترازنامه دارایی ها، بدهی ها و حقوق صاحبان سهم را ثبت می کند. حقوق صاحبان سهام شرکت وقتی دارایی ها افزایش می یابد، افزایش پیدا می کند و برعکس. افزودن بدهی ها باعث کاهش حقوق صاحبان سهام می شود و کاهش بدهی ها مانند بازپرداخت وام باعث افزایش حقوق صاحبان سهام می شود. این مفاهیم پایه برای روش های مدرن حسابداری ضروری هستند.
معادله حسابداری از اصول اولیه در رشته حسابداری است و با استفاده از معادله ترازنامه همیشه متعادل می شود، ولی محدودیت معادله حسابداری آن جاست که نمی تواند معیاری برای عملکرد خوب یا بد سازمان ارائه دهد. برای تشخیص بهینه بودن عملکرد سازمان مدیران و سرمایه گذاران می بایست اعداد و ارقام را تجزیه و تحلیل کنند و تصمیم درستی در مورد بازدهی خوب یا بد سازمان و مقدار کافی یا ناکافی سرمایه برای سوددهی بیشتر در بلندمدت اتخاذ کنند. در ضمن با وجود این که معادله حسابداری به ثبت دقیق معاملات و رویدادهای مالی کمک می کند، ولی حتی در صورت متعادل بودن تضمینی برای حذف اشتباهات و تقلب ها در آن وجود ندارد.
با استفاده از یک معادله حسابداری، می توانید بفهمید که آیا کل دارایی های یک شرکت با کل بدهی های آن و کل حقوق صاحبان سهام برابر است یا خیر. این یک رابطه واضح بین دارایی ها، بدهی ها، جریان نقدی و کل حقوق صاحبان سهام یک شرکت را حفظ می کند. معادله حسابداری برای حفظ ترازنامه استفاده می شود. با این حال، اطمینان از اینکه هر ورودی در بدهی دارای یک ورودی اعتباری است، بسیار مهم است. معادله حسابداری تعادل بین بدهی ها و اعتبارات را حفظ می کند و برای حفظ یک تجارت حیاتی است. همچنین شرکت ها را قادر می سازد تا پیشرفت خود را ارزیابی کرده و سرمایه گذاران را جذب کنند.
