یکی از اهداف مهم اقتصاد خرد سنجش رفاه مصرف کننده و ارائه سیاست هایی برای حفظ مطلوبیت مصرف کنندگان است. به همین جهت، سیاست های حمایتی برای حفظ رفاه از دست رفته مصرف کنندگان پس از تغییر قیمت کالاها و خدمات در نتیجه افزایش نرخ تورم اعمال می شود. کالابرگ یا کوپن یکی از همین سیاست های حمایتی است که توسط دولت برای دهک های مختلف خانوار اعمال می شود. در این مقاله به بررسی مفهوم کالابرگ و نحوه فعالسازی آن خواهیم پرداخت.
کالابرگ (Ration Coupon) ابزاری سیاستی برای حمایت هدفمند از مصرف کننده است که به خانوار اجازه می دهد مقدار یا اعتبار مشخصی از کالاهای اساسی (مانند نان، برنج، روغن، لبنیات) را با قیمت یارانه ای یا اعتبار دولتی تهیه کند. میزان اعطای کالابرگ ارتباط مستقیمی با دهک خانوار دارد. در دانش اقتصاد خرد، اثر درآمدی و اثر جانشینی مطرح است. فرض می کنیم قیمت چای افزایش پیدا می کند و قیمت قهوه تغییری نمی کند، مصرف کننده به جای چای، قهوه را جایگزین می کند. به این نوع از جایگزینی کالا، اثر جانشینی گفته می شود. در حالت دیگر، فرض می کنیم شما با درآمد ماهانه ۱۰ میلیون تومان هر ماه ۱۰۰ لیتر بنزین با قیمت ۱۰۰۰ تومان مصرف می کنید. دولت تصمیم می گیرد برای کاهش مصرف بنزین قیمت آن را افزایش دهد و به ۲۰۰۰ هزار تومان برساند. در این شرایط قدرت خرید شما به عنوان مصرف کننده کاهش پیدا می کند، زیرا با افزایش کالای استراتژیکی مانند بنزین، قیمت بخش مهمی از کالاها و خدمات افزایش پیدا می کند، در نتیجه بودجه خانوار محدود می شود و هزینه های آن افزایش پیدا می کند. در چنین شرایطی، دولت روی به سیاست های حمایتی و جبرانی می آورد که کالابرگ یکی از این سیاست ها است.
در حال حاضر سبد کالایی کالابرگ را کالاهای اساسی غذایی تشکیل داده اند و شامل موارد این هستند: سبد کالابرگ گوشت منجمد گوساله، گوشت بوقلمون، گوشت مرغ، تخم مرغ، شیر، پنیر، ماست، روغن مایع، برنج، ماکارونی، قند و شکر و حبوبات را شامل می شود. سرپرست خانوار می تواند با ارائه کد ملی به فروشگاه های منتخب طرح کالابرگ نسبت به دریافت اقلام مورد نظر اقدام کند. همچنین، سرپرست خانوار می تواند با ارائه کارت بانکی خود به فروشنده میزان موجودی اعتبار کالابرگ را استعلام کند.
سرپرست خانوار می تواند با ارائه کد ملی به فروشگاه های منتخب طرح کالابرگ نسبت به دریافت اقلام مورد نظر اقدام کند. همچنین، سرپرست خانوار می تواند با ارائه کارت بانکی خود به فروشنده میزان موجودی اعتبار کالابرگ را استعلام کند. طرح کالابرگ برای تمام ایرانیان متقاضی ادامه دارد. شارژ اعتبار بر اساس رقم سمت راست کد ملی سرپرست خانوار انجام می شود و ارتباطی با مالیات یا سوابق اظهارنامه مالیاتی افراد ندارد.:
برای خرید با اعتبار کالابرگ نیازی به ثبت نام خاصی نیست. کافیست به فروشگاه های طرف قرارداد مراجعه کرده و با هر کارت بانکی که به نام سرپرست خانوار است، خرید خود را انجام دهید. همچنین، برای دریافت کد کالابرگ خود می توانید کد دستوری زیر را وارد کرده و گزینه دریافت کد خرید را انتخاب کنید: 5001463# . همچنین، می توانید با مراجعه به اپلیکیشن بله در بازوی رسمی کالابرگ با شناسه @6369 عضو شده و مانده کالابرگ خود را استعلام کنید.
طرح کالابرگ الکترونیکی در مقیاس گسترده ای اجرا شده و پس از تغییرات دی ماه ۱۴۰۴، دایره مشمولان آن به تمام دهک های درآمدی رسیده است. برای مثال، بازوی رسمی کالابرگ در پیام رسان بله، بیش از ۴.۵ میلیون کاربر ماهانه دارد که نشان می دهد استفاده از ابزارهای دیجیتال برای استعلام، به بخشی از عادت روزمره خانوارها تبدیل شده است. این اعداد بیانگر آن است که کالابرگ فقط یک طرح آزمایشی یا محدود نیست. با توجه به همین گستردگی، نیاز به استعلام منظم و آگاهی از موجودی برای خانوارها اهمیت بیشتری پیدا می کند.
در کنار تعریف کالاهای مشمول، باید به محدودیت های استفاده از کالابرگ الکترونیکی نیز توجه کرد، زیرا این اعتبار قابلیت استفاده آزاد ندارد. در واقع، ساختار این طرح به گونه ای طراحی شده که اعتبار تنها در شبکه ای مشخص از فروشگاه ها و برای گروهی از کالاهای تعیین شده قابل استفاده باشد. این محدودیت نه یک نقص، بلکه بخشی از سیاست اجرایی طرح است که با هدف کنترل مصرف و هدایت یارانه به سمت نیازهای اساسی خانوار اجرا می شود. به همین دلیل، آگاهی از چارچوب مصرفی کالابرگ برای استفاده بهینه از آن ضروری است.
کالابرگ کودکان را در دو نوع یارانه سوءتغذیه کودکان و طرح یسنا به واجدین شرایط تعلق میگیرد. طرح یسنا برنامه حمایت دولت از مادران باردار و شیرده و کودکان زیر ۲ سال است که دهک خانوار آن ها بین ۱ تا ۵ است. یارانه سوءتغذیه برای حمایت از کودکان کمتر از ۵ سال که دچار سوءتغذیه باشند و در دهک ۱ تا ۷ قرار گیرند، واریز می شود. هدف این طرح ها، تامین اقلام ضروری برای رشد کودک و جلوگیری از سوء تغذیه در سال های اولیه زندگی است. طرح یسنا به شکل اعتبار خرید ماهانه برای مادر خانواده واریز می شود؛ مبلغ ۶۵۰ هزار تومان برای دهک های ۱ تا ۳ و ۵۰۰ هزار تومان برای دهک های ۴ و ۵. اعتبار خرید یارانه سوءتغذیه نیز در قالب کالابرگ اما برای خرید اقلام مخصوص تغذیه سالم کودکان واریز می شود؛ ۱,۳۰۰,۰۰۰ تومان برای دهک های ۱ تا ۵ و ۸۰۰,۰۰۰ تومان برای دهک های ۶ و ۷. نکته مهم درباره این طرح های حمایتی این است که فقط به خانواده های یارانه بگیری که وضعیتشان در سامانه سلامت ثبت شده باشد، تعلق می گیرد.
فرآیند نحوه فعال سازی کالابرگ الکترونیکی در اپلیکیشن دولت من به صورت کاملاً غیرحضوری طراحی شده تا افراد بتوانند بدون مراجعه حضوری، وضعیت مشمولیت و اعتبار خود را بررسی کنند. در این مرحله، کاربر پس از ورود به اپلیکیشن دولت من، به بخش خدمات حمایتی یا یارانه ای هدایت می شود و از همان جا امکان بررسی وضعیت کالابرگ برای او فراهم می شود. این فرآیند معمولاً با احراز هویت بر اساس کد ملی انجام می شود و پس از تایید اطلاعات، وضعیت مشمول بودن و میزان اعتبار کالابرگ الکترونیکی مشخص می گردد. در نهایت، پس از تکمیل مراحل، اعتبار کالابرگ به حساب کاربر متصل شده و امکان استفاده از آن برای خرید کالاهای اساسی در فروشگاه های طرف قرارداد فراهم می شود، بدون اینکه نیازی به پرداخت نقدی، نرم افزار حسابداری یا مراجعه به سامانه های جداگانه باشد.
در مسیر درک و استفاده از کالابرگ الکترونیکی، یکی از چالش های پرتکرار مربوط به اختلال ها و ابهام هایی است که هنگام فعال سازی آن در سامانه های رسمی رخ می دهد. بسیاری از افراد با این تصور وارد اپلیکیشن دولت من می شوند که بلافاصله پس از ورود، اعتبار برایشان فعال خواهد شد، اما در عمل به دلیل بروزرسانی نشدن اطلاعات یا عدم احراز مشمولیت، با وضعیت نامشخص روبه رو می شوند. این مشکلات اغلب موقتی هستند و به معنی حذف شدن مشمولیت فرد نیست، بلکه بیشتر به فرآیندهای فنی و بروزرسانی سامانه مربوط می شوند.
با تغییرات دی ماه ۱۴۰۴، دایره مشمولان کالابرگ به طور قابل توجهی گسترده تر شده است. طبق آخرین اطلاعیه ها، تمام دهک های درآمدی ۱ تا ۱۰ مشمول این طرح هستند، اما مبنای شناسایی و پرداخت، همچنان اطلاعات سرپرست خانوار است.یعنی اعتبار کالابرگ به نام سرپرست خانوار تعریف می شود و استعلام و استفاده از آن هم با همین اطلاعات انجام می گیرد. به همین دلیل، در اکثر روش های استعلام، وارد کردن کد ملی سرپرست خانوار ضروری است. پیش از استعلام، می توانید از طریق سامانه حمایت، دهک درآمدی خانوار خود را نیز بررسی کنید تا از وضعیت مشمولیت مطمئن شوید.
برای استفاده از کالابرگ الکترونیکی می توانید از ۲ روش استفاده کنید:
در این روش، سرپرست خانوار می تواند اعتبار خود را بر مبنای سلیقه خود از بین ۱۱ قلم کالا انتخاب و خریداری کند و در صورتی که میزان خرید از اعتبار موجود بیشتر باشد، باید مابه التفاوت آن را از بودجه شخصی خود پرداخت کند. به طور مثال، فرض کنید به یک خانوار یک میلیون تومان اعتبار کالابرگ تعلق گرفته است. این خانوار می تواند با این اعتبار، هر ترکیبی از ۱۱ قلم کالای مشمول را مثلاً برنج، روغن، لبنیات و مرغ بر اساس نیاز و سلیقه خود انتخاب کند. اگر این خانوار ۲۰۰ هزار تومان برنج و یک میلیون تومان گوشت خریداری کند، مجموع خرید آن ها یک میلیون و دویست هزار تومان می شود. در این حالت، یک میلیون تومان از طریق اعتبار کالابرگ پوشش داده می شود و خانوار باید ۲۰۰ هزار تومان مابه التفاوت را از منابع شخصی خود پرداخت کند.
در روش دوم، اعتبار کالابرگ همان یک میلیون تومان است. اما، تفاوت هایی با روش اول دارد که به بررسی آن می پردازیم. بر اساس اعلام وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، روش دوم کالابرگ که به صورت تحویل کالایی با قیمت مشخص اجرا می شود . در روش دوم، به ازای هر نفر یک بسته کالایی شامل ۹ قلم کالا با مقدار مشخص در نظر گرفته شده است. این اقلام عبارت اند از:
متقاضیان با پرداخت مبلغی بین ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان می توانند این بسته کالایی را دریافت کنند. تفاوت قیمت به نوع برنج انتخابی یا مرغ منجمد یا تازه (کشتار روز) بستگی دارد و قیمت نهایی باید توسط فروشنده به خریدار اعلام شود. خانوارها این امکان را دارند که:
نکته مهم این است که قیمت و مبلغ پرداختی این بسته برای سه ماه بهمن، اسفند و فروردین ثابت خواهد بود و در این مدت افزایش قیمت نخواهد داشت. هدف از اجرای روش دوم کالابرگ، حفظ قدرت خرید مردم است؛ به طوری که خانوارها مطمئن باشند این ۹ کالای اساسی را با قیمت مشخص و ثابت در طول دوره سه ماهه دریافت می کنند. در عین حال، این طرح برای تولیدکنندگان و فروشندگان نیز با ایجاد تضمین فروش، به ثبات بازار، کاهش نوسانات قیمتی و تقویت رقابت سالم کمک می کند.
افرادی که تمایل دارند از روش دوم کالابرگ استفاده کنند، می بایست از روز یکشنبه ۲۸ دی تا روز جمعه ۱۰ بهمن با شماره گیری کد دستوری #1463500۰ و انتخاب گزینه ۵ (روش دوم کالابرگ)، اطلاعات مورد نیاز شامل کد ملی سرپرست خانوار و کد پستی محل سکونت را ثبت می کردند. پس از ثبت اطلاعات، این روش برای خانوار متقاضی فعال و برنامه ریزی می شود.
از دی ماه ۱۴۰۴ تغییرات قابل توجهی در ساختار این طرح اعمال شد که همچنان در ۱۴۰۵ ادامه دارد :
پیش از هر خریدی، توصیه می شود از طریق سامانه حمایت وضعیت دهک خانوار خود را نیز بررسی کنید، چون مبنای اصلی محاسبه اعتبار و دوره واریز، همین دهک بندی است.
فرآیند دریافت کالابرگ الکترونیک ارتباطی با مالیات یا دیگر سامانه های مالی ندارد لذا اگر اعتبار کالابرگ، به موقع برای خانواده شما واریز نشد، ابتدا وضعیت یارانه و اطلاعات هویتی تان را در سامانه حمایت بررسی کنید. این سامانه، مرجع رسمی ثبت، اصلاح و رسیدگی به اطلاعات خانوار است که از سامانه شما برای رسیدگی به شکایات کمک می کند. علاوه بر این، مرکز تماس طرح از طریق شماره ۰۲۱۶۳۶۹ هم به مشکلات و اعتراض ها پاسخ می دهد.
به طور کلی، مراحل ثبت اعتراض در سامانه شما به شرح زیر است:
استعلام و دریافت کالابرگ الکترونیکی، فرآیندی ساده اما مهم است. دانستن میزان اعتبار، شناخت کالاهای مشمول، آگاهی از فروشگاه های مجاز و آشنایی با مراحل فعال سازی در اپلیکیشن دولت من یا بازوی رسمی بله، خریدی هدفمند را ممکن می کند. با تغییرات دی ماه ۱۴۰۴ که کالابرگ را به تمام دهک ها گسترش داد، اهمیت آگاهی از این مراحل برای طیف بیشتری از خانوارها دو چندان شده است. در کنار این موارد، توجه به نکات امنیتی ضروری است. پیامک های لینک دار و درخواست های غیررسمی نباید مبنای تصمیم قرار بگیرند؛ بهترین راه، استفاده از مسیرهای رسمی و معتبر است.
